Poczucie zagrożenia wynikające między innymi z prowadzonych w Ukrainie działań wojennych spowodowało, że w Polsce zauważalny staje się wzrost liczby pasjonatów strzelectwa sportowego i bojowego, jak również środowisk proobronnych, stale rozwijających swoje umiejętności strzeleckie, za czym podąża także rozwój sprzętowy. Poszukiwane są rozwiązania, dzięki którym zwiększy się efektywność i komfort użytkowania broni. Z tego względu w ostatnich latach zdecydowanie rośnie zainteresowanie wykorzystaniem tłumików do broni palnej. Ale czy korzystanie z tego urządzenia faktycznie powoduje, że nasze strzały stają się celniejsze i cichsze?
Przełomowy wynalazek tłumiący dźwięk wystrzału
Historia tłumików sięga początków XX wieku, kiedy to w 1909 r. Hiram Percy Maxim, po latach prób wygłuszania dźwięków z wydechu urządzeń spalinowych, opatentował pierwszy tłumik do broni palnej. Pierwotnie jego dzieło funkcjonowało jako cylinder umieszczony na końcu lufy, rozpraszający i spowalniający gazy wylotowe pomiędzy przegrodami i otworami ujściowymi. Początkowo wynalazek Maxima zyskał największe uznanie w środowisku sportów strzeleckich i myślistwie jako idealne rozwiązanie do ochrony słuchu strzelca, jak również otoczenia strzelnic i miejsc polowań. Dalsza historia wynalazku nie akcentowała zalet jego użycia w wojsku, mogącym wykorzystywać tłumiki jako sprzęt o szerokim spektrum zastosowania w aspekcie bezpieczeństwa, jak również skrytości działań sił zbrojnych. Skupiono się bardziej na przypisaniu urządzeniu możliwości używania go przez środowisko przestępcze do wyrównywania porachunków w bardziej skryty sposób. II wojna światowa mocno zainicjowała rozwój technologii tłumienia wystrzału, co zaowocowało produkcją różnych modeli broni z możliwością użytkowania tłumików. Działania wojenne w czasach współczesnych prowadzone na arenie międzynarodowej (Irak, Afganistan) spowodowały intensywny rozwój technologii i taktyki działań z wykorzystaniem tego urządzenia.
Obecnie na rynku strzeleckim znajdziemy wiele urządzeń tłumiących huk wystrzału. Możemy wybierać z bogatej oferty światowych wytwórców pamiętając, że topowa jakość sprzętu charakteryzuje też polskich producentów z wieloletnim doświadczeniem w branży oferująca szeroki wybór innowacyjnych i klasyfikujących się w czołówce jakościowej produktów, w tym tłumików i akcesoriów dodatkowych do strzelectwa sportowego, myślistwa oraz dla służb mundurowych. To także jedyny polski producent tłumików z certyfikatem wojskowym wydanym przez Wojskowy Instytut Techniczny Uzbrojenia. Wszystkie elementy tłumików tej marki, od projektu po produkcję, powstają w Polsce, a każda seria produktów Gomandera przechodzi rygorystyczne testy wytrzymałościowe w laboratoriach firmy wyposażonych w precyzyjny sprzęt pomiarowy marki Zeiss.
Powody powstawania huku wystrzału
Co tak naprawdę niesie ze sobą użytkowanie tłumików i czy faktycznie nasze strzały stają się celniejsze oraz bezgłośne? Chcąc rozwinąć temat, należałoby odnieść się do teorii dźwięku gazów wybuchowych, balistyki pocisków, rodzajów amunicji i generowanej przez nią energii, fali dźwiękowej oraz wielu innych zmiennych fizycznych, mających wpływ na to, jak skuteczne będzie wyciszenie oddanego przez nas strzału.
Omawiając temat wyciszenia broni w sposób najprostszy i umożliwiający zrozumienie, należy zwrócić uwagę na elementarne okoliczności generujące odgłos wystrzału. Pierwszym aspektem bez wątpienia jest huk gazów wylotowych. Każdy rodzaj amunicji zawiera w łusce proch miotający pocisk, który po wybuchu generuje określoną objętość rozprężonych i gorących gazów. Im większa łuska, tym więcej prochu, a co za tym idzie – większa ilość gazów. Po opuszczeniu lufy gazy z dużym impetem ulegają rozprężeniu i szybkiemu wychłodzeniu, co skutkuje hukiem wystrzału. W kontekście rozprężenia gazów i powstania huku głośność wystrzału osiąga w większości popularnych rodzajów amunicji 130–170 dB. Wytwarzany huk określany jako hałas impulsowy stanowi duże zagrożenie dla naszych receptorów słuchu.
Polecamy temat: Antreg ARS M4s >>
Innym czynnikiem generującym dźwięk podczas strzału jest akustyka wystrzelonego pocisku poruszającego się z określoną prędkością. To parametr, którego wartość wpływa na poziom hałasu i zasadność stosowania danego rodzaju wytłumienia. Amunicję ze względu na osiąganą prędkość dzielimy na naddźwiękową i poddźwiękową. Prędkość dźwięku to 340 m/s, zatem amunicja naddźwiękowa to taka, która osiąga wyniki ponad tę wartość. Z kolei amunicja poddźwiękowa przemieszcza się poniżej wartości 340 m/s. Na pierwszy rzut oka to tylko liczby, ale istotny jest fakt przekroczenia granicy prędkości dźwięku w powietrzu, który to właśnie powoduje powstanie huku dźwiękowego, nazywanego również gromem dźwiękowym o natężeniu dźwięku nawet 135–140 dB. Oczywiście wartość bariery dźwięku w różnych warunkach (ze względu na ciśnienie i temperaturę) będzie inna. Amunicja naddźwiękowa osiąga prędkości generujące huk dźwiękowy, zatem w kontekście wyciszenia broni nie przebijemy się poniżej wartości natężenia generowanego przez pocisk hałasu. Tracimy gwarant znacznego wytłumienia kosztem zasięgu, energii kinetycznej pocisku i celności na większe dystanse. Stosując naboje poddźwiękowe, osiągamy satysfakcjonujące wyciszenie spowodowane brakiem huku dźwiękowego pocisku. Pociski amunicji poddźwiękowej są cięższe, a sam nabój ma mniejszą ilość prochu, co generuje mniejsze prędkości, mniejszy odrzut i błysk wystrzału. Zmienia się trajektoria pocisku na bardziej zakrzywioną w stosunku do naddźwiękówek, ale cięższy i wolniejszy pocisk jest bardziej penetrujący. Z amunicją poddźwiękową wiążą się w niektórych przypadkach problemy z funkcjonowaniem broni ze względu na małą ilość energii wygenerowanej przez mniejszą ilość materiału miotającego. Jak widać wybór rodzaju amunicji nie jest bez znaczenia dla osiągnięcia założonych celów i stanowi kolejny element planowania zadań realizowanych chociażby przez służby.
Uzupełniając elementy wydające dźwięki w broni, warto dodać akustykę powstającą w komorze nabojowej wraz z elementami pracującymi jako „mechanizm życia” broni samopowtarzalnej i jej pochodnych.
Zalety stosowania tłumików
Znając podstawy akustyki broni i jej źródeł, można śmiało przejść do podstawowych cech i zalet tłumików do broni.
Tłumik jako urządzenie ma za zadanie wytłumić hałas generowany przez gazy opuszczające lufę, które w sposób dynamiczny ulegają rozprężeniu, co powoduje powstanie huku. Podstawową cechą budowy tłumika musi być przestrzeń umożliwiająca spowolnienie procesu zmiany ciśnienia gazów wylotowych oraz obniżenie temperatury. Tłumik ma kształt cylindra, w którego wnętrzu znajdują się przegrody tworzące kanały ujściowe dla ciśnienia. Pocisk pokonując tłumik, nie ma kontaktu z jego wewnętrznymi powierzchniami, przez co nie generuje dodatkowego tarcia. Ciśnienie gazów rozpraszanych przez tłumik traci na wartości nawet pięćdziesięciokrotnie. Średni spadek natężenia dźwięku wystrzału wynosi zazwyczaj ok. 25–30 dB. Wydawać by się mogło, że spadek głośności strzału z wartości niecałych 170 dB do wartości ok. 140 dB, przy zastosowaniu amunicji naddźwiękowej, nie jest sporym osiągnięciem, ale decybele to skala logarytmiczna. Dlatego przyrost lub spadek natężenia o każde 10 dB dwukrotnie zwiększa lub zmniejsza hałas. Dodatkowymi atutami stosowania tłumików są zmniejszenie odrzutu broni oraz ograniczenie widoczności błysku wystrzału, co wpływa na skrytość użytkowania broni w warunkach nocnych, jak również na minimalizowanie zjawiska oślepienia użytkownika korzystającego z noktowizji lub termowizji.
Można enumeratywnie wymieniać zalety stosowania tłumików, niemniej jednak warto pochylić się nad praktycznymi aspektami pozytywów jego użycia. Współczesna technologia konstrukcyjna, która przez wiele lat ewoluowała, doprowadziła do powstania wysokiej jakości sprzętu, co dobitnie potwierdza przykład tłumika Gomander Tactinox QD-Lock do broni kalibru 5,56 /.223. Konstrukcję tłumika wykonano w technologii monolitycznej z zastosowaniem jednolitego rdzenia wewnętrznego, gwarantującego imponującą trwałość i niezawodność podczas intensywnego strzelania, a także kulturę i komfort pracy. Mniejszy odrzut gwarantuje większą precyzję strzału i obniżenie poziomu oddziaływania dźwięku na skupienie i zmęczenie psychiki strzelca. Niska masa tłumika, która w przypadku intensywnych strzelań czy to treningowych, czy bojowych, jak również fakt przenoszenia ekwipunku na dalekie dystanse ma olbrzymie przełożenie na długotrwałą dyspozycję użytkownika. Szukając nowatorskich rozwiązań dających możliwość wielofunkcjonalnego wykorzystania zasobów sprzętowych, wyprodukowano tytanowy tłumik Gomander Titan X QD Lock. Charakteryzujący się niską masą (zaledwie 280 g) oraz niebywałą trwałością Titan X QD Lock w razie konieczności może być wykorzystywany jako zbijak do szyb, np. do zatrzymań pojazdu z osobami niebezpiecznymi. Często do tego celu wykorzystywano lufę broni.
Montaż współczesnych tłumików do broni polega zazwyczaj na bezpośrednim nakręceniu urządzenia na lufę lub wpięciu tłumika do specjalnego adaptera zamocowanego na lufie broni, co nie wpływa na właściwości samej jednostki broni. Sposoby mocowań opracowywane są w taki sposób, aby całość procedury montażu i demontażu tłumika odbywała się w jak najprostszy sposób, również z użyciem rękawic na dłoniach, gdy czucie i zdolności manualne są upośledzone.
Polecamy temat: Former Special Forces Weapon >>
Stosowanie tłumików kojarzone jest głównie z filmami akcji, w których główną rolę odgrywają operatorzy jednostek specjalnych lub agenci specjalni, stosujący do osiągnięcia zwycięstwa wszelkie metody skrytości działań. Oczywiście budowanie marginesu bezpieczeństwa i powodzenia misji jak najbardziej potwierdza potrzebę działania na tego typu sprzęcie. Jednak zasadność stosowania wytłumienia dźwięku strzału powinna mieć miejsce w wielu innych dziedzinach związanych z posługiwaniem się bronią palną. Każdy świadomy strzelec sportowy, myśliwy, mundurowy, który poddawany jest częstej i długiej ekspozycji na huk, może zadbać o zdrowie poprzez stosowanie wyciszenia broni. Długotrwałe narażenie na hałas może chociażby zakłócić regulację oddechu, co prowadzi do trudności z oddychaniem. Tłumiki Gomander z serii QD-Lock będące rodzajem tłumików RBS (reduce back pressure silencer), poza znaczącą redukcją hałasu, zmniejszają ilość gazów wstecznych kierowanych w stronę strzelca, co przekłada się bezpośrednio na wyższy komfort użytkowania broni.
Tłumiki mają zastosowanie również w miejscach, gdzie osoby postronne narażone są na dźwięk strzału, a nie mają ochrony słuchu, np. w okolicach strzelnic oraz rejonów polowań środowiska myśliwskiego. Działania służb mundurowych na terenie występowania ludności cywilnej również powinny zakładać bezpieczeństwo przypadkowych uczestników oddania lub wymiany ognia przez funkcjonariuszy. Pojedynczy hałas impulsywny nie stanowi zagrożenia dla narządu słuchu, natomiast kilkukrotne narażenie na oddziaływanie tego rodzaju akustyki powoduje upośledzenie albo uszkodzenie ludzkich receptorów dźwięku (niekoniecznie w momencie zaistnienia obciążenia). Dlatego stosowanie tłumików to nie tylko spektakularne działania bojowe, ale przede wszystkim zdrowie i bezpieczeństwo użytkownika broni oraz jego otoczenia.
Krzysztof Miliński
Artykuł pochodzi z numeru 2/2025 czasopisma SOF MAG – Special Operations Forces Magazine i został udostępniony w całości dla naszych czytelników dzięki wsparciu sklepu Kolba.pl.
