Polska, w związku z wybuchem pełnoskalowej wojny w Ukrainie w lutym 2022 roku, stała się obiektem zintensyfikowanych działań wywiadowczych ze strony Rosji i Białorusi. Znaczący wpływ na tę sytuację miało zaangażowanie polskich władz w wsparcie zbrojeniowe Ukrainy oraz reprezentowanie jej interesów na arenie międzynarodowej. Również polska infrastruktura krytyczna, jako element stabilności i bezpieczeństwa państwa, znalazła się w orbicie zagrożeń wywiadowczych.
Na terenie naszego kraju po raz pierwszy pojawiły się liczne akty dywersyjno-sabotażowe realizowane przez agenturę proxy, masowe ataki cybernetyczne wraz z rozprzestrzeniającą się dezinformacją. Wrogie służby wywiadowcze posiadają siły i środki oraz możliwości realizacji także innych agresywnych działań, jak choćby akty infiltracyjne w sektorach związanych z infrastrukturą krytyczną.
Wojna w Ukrainie spowodowała fundamentalną zmianę charakteru zagrożeń dla polskiej infrastruktury krytycznej. Wcześniej nasz kraj nie doświadczał działalności dywersyjno-sabotażowej, a także aktów przemocy o charakterze terrorystycznym, które w latach dwutysięcznych miały miejsce w Wielkiej Brytanii, Hiszpanii czy Francji. Po trzecim kwartale 2022 roku konflikt skoncentrowany w Ukrainie i Rosji ewoluował z wojnycybernetycznej w wysoce intensywny konflikt hybrydowy, w którym ataki skierowane są przede wszystkim przeciwko Polsce, krajom bałtyckim i nordyckim.
Przeczytaj także: Szpiegostwo wśród przyjaciół. Jak partnerzy w NATO i UE wykradają sobie tajemnice? >>
Kluczowe sektory państwowe, takie jak lotnictwo, energetyka,infrastruktura ochrony zdrowia, bankowość i instytucje publiczne, w coraz większym stopniu padają ofiarą tego rodzaju ataków. Polska, pełniąca rolę kluczowego sojusznika na wschodniej flance NATO oraz głównego szlaku tranzytowego pomocy wojskowej dla Ukrainy, stała się naturalnym celem rosyjskich operacji destabilizacyjnych.
Obcy wywiad jako kreator zagrożeń dla infrastruktury krytycznej
Najczęściej działania obcych wywiadów kojarzone są z atakami na struktury państwowe, tajemnicę państwową i osoby pełniące ważne funkcje rządowe.
Takie podejście jest wynikiem założenia, że to właśnie te obszary są krytyczne dla funkcjonowania państwa i potrzebują silnej ochrony, a nie podmioty oddalone fizycznie od centrum jego zarządzania. Dziejąca się na naszych oczach zmiana w formie i zakresie wykorzystania narzędzi wywiadowczych wskazuje jednoznacznie, że rosyjskie służby specjalne jako znacznie efektywniejsze postrzegają ataki na obiekty przemysłowe czy użyteczności publicznej, niż te najpilniej strzeżone przez służby państwowe. Jak wskazują raporty Estońskiej Służby Bezpieczeństwa Wewnętrznego KAPO (skrót od est. Kaitsepolitseiamet), w 2024 roku na terenie całej Europy przeprowadzono serię ataków polegających na podpaleniach, wandalizmie, sabotażu i próbach sabotażu – wszystkie pod kierunkiem rosyjskiej wojskowej służby wywiadu (GRU). Służby estońskie, podobnie jak polskie, oceniają, że poprzez hybrydowe operacje Rosja dąży do destabilizacji Europy i osłabienia zbiorowej determinacji do wspierania Ukrainy. Cyberataki o efektach destrukcyjnych – wymierzone w krytyczną infrastrukturę Estonii – służby tego kraju traktują jako jedno z największych zagrożeń wynikających z rosyjskich operacji hybrydowych. Obok wskazanych cyberzagrożeń za najważniejsze źródła ryzyka dla infrastruktury krytycznej należy uznać: wzrost aktywności wywiadowczej na terenie Polski, niekontrolowany i masowy napływ obcokrajowców, dezinformację jako element chaosu i dyskredytacji zaufania.
Działania wywiadowcze na terenie Polski
Zagrożenia związane z działalnością obcych wywiadów wykraczają daleko poza tradycyjne rozumienie szpiegostwa. Rosyjskie i białoruskie służby specjalne aktywnie rekrutują agentów proxy wśród ludności cywilnej, wykorzystując często do tego celu migrantów z Ukrainy i Białorusi. Ten rodzaj agentury wywiadowczej podejmuje działania niejako w pełnomocnictwie lub w zastępstwie za tzw. klasyczną agenturę (rozumiemy przez to pojęcie proces typowania, opracowywania, pozyskania, szkolenia i łącznikowania agentury, czyli działanie długoterminowe i długofalowe). Ta forma współpracy z obcym wywiadem znacznie utrudnia jej wykrycie i rozpoznanie oraz zwalczanie przez służby kontrwywiadowcze. Metody rekrutacji obejmują presję ekonomiczną, szantaż i zastraszanie członków rodzin pozostających na terenach okupowanych lub kontrolowanych przez reżimy w Moskwie i Mińsku. Nie należy pomijać również chęci łatwego zarobku bądź działań z pobudek ideologicznych, a także wykorzystania osób z zaburzeniami psychicznymi.
Anna Grabowska-Siwiec
Cały artykuł możesz przeczytać w numerze 2/2026 czasopisma SOF MAG – Special Operations Forces Magazine, który jest do kupienia w naszym sklepie internetowym oraz w sieci sklepów Empik.
